01
Адалдық
Жұмысты өзің орындап, бөтен мәтін мен идеяны өз еңбегің деп көрсетпейсің.
Академиялық адалдық лигасы
Адал білім. Әділ бағалау. Жауапты ғылым.
Академиялық адалдық — сапалы білімнің, дипломға деген сенімнің және әділ бағаның негізі. Бұл бет студентке, оқытушыға және зерттеушіге не рұқсат, не тыйым салынғанын және сұрақ туындаса қайда жүгіну керегін қысқа түсіндіреді.
Негіз
Академиялық адалдық деген не?
Бұл тек «көшірмеу» емес. Бұл өз жұмысыңды өз атыңмен тапсыру, бөтен идеяны дұрыс көрсету және бағаның шынайы нәтижеге сай болуы.
Академиялық адалдық оқу, бағалау және зерттеу кезіндегі адалдық пен ашықтық. Ол студенттің ғана міндеті емес: оқытушы бағалауды түсінікті етеді, зерттеуші дерек пен авторлықты бұзбайды, университет ережені бәріне бірдей қолданады. Соның нәтижесінде дипломға, ғылыми жарияланымға және университеттің атына сенім сақталады.
БілімБілім өз еңбегіңмен жиналады.
ҒылымДерек пен авторлық тексеріледі.
СенімБаға мен диплом шын нәтижені көрсетеді.
ЖауапкершілікЕреже студент пен оқытушыға бірдей.
Қазақстан
Академиялық адалдық лигасы туралы
Академиялық адалдық лигасы — Қазақстандағы жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының бірлестігі. Оның мақсаты — адалдық мәдениетін, бағалаудың ашықтығын, зерттеу этикасын және білім сапасын ортақ стандарттар арқылы нығайту. Лига мүшелерінен қағидатты жария етуді, дәйексөз бен мінез-құлық ережесін сақтауды және плагиатқа жол бермеуді күтеді. Толық мәтін лиганың ресми сайтында.
Атырау университеті
Университет және Лига
Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университеті Академиялық адалдық лигасының ресми сайтындағы жоғары оқу орындары тізімінде көрсетілген. Қосылған жылы мен мүшелік деңгейі сол тізімде жеке жарияланбаған, сондықтан бұл бетте жыл немесе мәртебе көрсетілмейді. Университет үшін адалдық — оқу тапсырмасын, емтиханды және ғылыми жұмысты өз атыңмен, дұрыс дереккөзбен және оқытушы қойған шартпен орындау.
- СтандартЛига бағалау, жарияланым және мониторинг бойынша ортақ бағдар жариялайды.
- ТізімАтырау университеті лига сайтындағы жоғары оқу орындарының қатарында аталған.
- Осы бетҚағидат, ЖИ ережесі және сұрақ қою осы жерде жинақталған. Ішкі құжаттар ресми жарияланғанда осы бөлімге қосылады.
Он бағдар
Академиялық адалдық қағидаттары
Төмендегі он бағыт лига жариялаған құндылықтардың университетке арналған қысқа түсіндірмесі. Толық тұжырым лига сайтында.
02
Жауапкершілік
Нәтижеге студент, оқытушы және зерттеуші бірге жауап береді.
03
Әділдік
Бір талап пен бір бағалау тәртібі бәріне бірдей қолданылады.
04
Ашықтық
Бағалау өлшемі, тыйым және шағым жолы алдын ала түсінікті болуы керек.
05
Сенім
Диплом мен баға нақты білім мен жасалған жұмысты көрсетеді.
06
Құрмет
Бөтен идея, дерек және авторлық құқық танылады.
07
Академиялық дербестік
Құрал көмектесе алады, бірақ ой мен қорытынды өзіңдікі болуы керек.
08
Деректердің дұрыстығы
Сан, сауалнама және тәжірибе нәтижесі ойдан шығарылмайды және бұрмаланбайды.
09
Авторлық және зияткерлік меншік
Дереккөз көрсетіледі, бірлескен еңбекте үлес жасырылмайды.
10
ЖИ-ді жауапкершілікпен пайдалану
Жасанды интеллект тапсырма шартына сай, ашық және тексерілген түрде қолданылады.
Бағыт
Мақсатымыз
Университетте білім, баға және ғылым адал еңбекке сүйенсін — әр адам ережені біліп, күмәнін сұрай алатын болсын.
Негізгі міндеттер
Қағидатты енгізу
Адалдық ережесін оқу үдерісі мен ішкі құжаттарда түсінікті ету.
Әділ бағалау
Өлшемді алдын ала айту және бәріне бірдей қолдану.
Плагиаттың алдын алу
Көшіруді, жасырын дәйексөзді және бөтен жұмысты өз атыңмен тапсыруды болдырмау.
Студент мәдениеті
Дәйексөз, топтық жұмыс және емтихан тәртібін үйрету.
Оқытушы құзыреті
Тапсырманы, тексеруді және ЖИ шартын анық қою.
Зерттеу этикасы
Авторлық, дерек және жарияланым адалдығын сақтау.
ЖИ саясаты
Қай тапсырмада құралға болатынын, қайда болмайтынын ашық айту.
Әділ қарау
Бұзушылықты асықпай, бірдей тәртіппен қарау.
Ашықтық
Сұраққа жауап беру және пайдалы ресми дереккөзді көрсету.
Күнделікті жұмыс
Адалдық тәжірибеде
Тапсырма, емтихан және топтық жұмыс сіздің атыңыздан шығады.
- Өз жұмысыңМәтінді, есепті және жобаны өзің дайындайсың. Бөтен абзацты өзгертпей қою — көшіру.
- ДәйексөзИдеяны, санды және сөзбе-сөз үзіндіні дереккөзімен көрсетесің.
- Өз ескі жұмысыңБұрын тапсырған мәтінді қайта өткізбес бұрын оқытушыдан рұқсат сұра.
- КөмекТүсіндіріп беруге болады. Біреудің орнына жұмыс жазу немесе дайын жауап беру — бұзушылық.
- ДерекСауалнама мен тәжірибе нәтижесін ойдан шығарма.
- Жасанды интеллектҚолдануға бола ма, оны тапсырма шарты айтады. Күмән болса, сұра.
Студент ережені сіздің тапсырмаңыздан оқиды.
- ӨлшемБаға неге қойылатынын жұмыс басталмай тұрып жазып беріңіз.
- Бірдей талапБір топқа бір ереже. Жеке жеңілдік жасырын болмасын.
- ТапсырмаНені өзі жасау керек, ненің дереккөзі болуы керек, ЖИ-ге бола ма — нақты жазыңыз.
- ТексеруҰқсас мәтін мен күмәнді дереккөзді байқасаңыз, алдымен түсіндіру сұраңыз.
- Мүдделер қақтығысыЖақын адамның жұмысын өзіңіз бағаламаңыз.
- Алдын алуЕмтихан мен өзіндік жұмыстың ережесін алдын ала ескертіңіз.
Жарияланым сенімі дерек пен авторлыққа байланысты.
- АвторлықНақты үлес қосқан адам ғана автор болады. Формальды есім қосылмайды.
- ДәйексөзБөтен идея мен дерек өз сөзіңізбен жазылса да көрсетіледі.
- ДерекНәтижені ойдан шығару және қолайсыз деректемені жасыру — бұрмалау.
- ЖарияланымБір мақаланы екі жерге түпнұсқа деп жібермеңіз.
- МеншікСурет, кесте және бағдарлама кодының құқығын тексеріңіз.
- ЖИҚұрал ұсынған дереккөзді ашпай мақалаға қоспаңыз.
ChatGPT, Gemini, Claude, Copilot
Жасанды интеллектіні адал пайдалану
Жасанды интеллектке толық тыйым жоқ және толық рұқсат та жоқ. Шекараны тапсырма, оқытушы және университеттің жарияланған ережесі белгілейді. Төмендегі тізім жалпы бағдар. Нақты жұмыста оқытушының шарты басым.
Рұқсат етілуі мүмкін
Идея іздеу, күрделі тақырыпты түсіндіріп сұрау, құрылымды ойластыру, тілді тексеру, миға шабуыл және тапсырма рұқсат етсе бағдарламалауға көмек. Дайын мәтінді өз жұмысың деп өткізу емес.
Көрсету керек
Құрал мәтін, код, аударма немесе құрылым ұсынса және тапсырма соны ашуды сұраса — оқытушыға немесе жұмыстың ішінде жазыңыз. Қай құрал, қандай қадамда пайдаланылғанын қысқа көрсетіңіз.
Рұқсат етілмейді
Жұмысты түгел құралға жаздырып, өз атыңмен өткізу. Тыйым салынған емтиханда пайдалану. Жоқ дереккөзді қосу. Нәтижені ойдан шығару. Оқытушы шартын айналып өту. Тексерілмеген ЖИ жауабын шын дерек деп беру.
Жұмыстың соңғы мазмұны мен ақпараттың дұрыстығына білім алушының өзі жауап береді.
Жаттығу
Бұл академиялық адалдықты бұзу ма?
Бұл емтихан емес. Жағдайды таңдап, қысқа түсіндірмені оқыңыз. Нақты тапсырмада оқытушының шарты шешуші.
Досым өткен жылғы жұмысын жіберді. Мен бірнеше абзацын өз жұмысыма қойдым.
Ұсынылатын баға: Бұзушылық болуы мүмкін.
Бөтен абзацты дереккөзсіз өз мәтініңе қосу — плагиат. Досыңның рұқсаты мұны өз жұмысың етпейді. Қайта жазып, қажет болса дереккөзді көрсет.
ChatGPT-пен эссе құрылымын жасадым, мәтінді өзім жаздым.
Ұсынылатын баға: Жағдайға байланысты.
Құрылымға көмек сұрауға көп тапсырмада болады, бірақ оқытушы ЖИ-ді ашуды немесе мүлде қолданбауды сұрауы мүмкін. Шартын оқы. Күмән болса, қолданғаныңды жаз.
Топтық тапсырмада басқа студент менің бөлімімді толық өзі жазды.
Ұсынылатын баға: Бұзушылық болуы мүмкін.
Егер бөлім сіздің үлесіңіз болса, оны басқа адамның жазуы — жұмысты өз атыңыздан өткізу. Рөлдер тапсырмада басқаша жазылса, сол шартқа сүйеніңіз.
Мақаладағы идеяны алдым, бірақ дереккөзді көрсетпедім.
Ұсынылатын баға: Бұзушылық болуы мүмкін.
Сөзбе-сөз көшірмесеңіз де, бөтен идея мен дерек көрсетілуі керек. Бұл дәйексөз ережесінің бұзылуы.
ЖИ ұсынған ғылыми дереккөзді тексермей жұмысқа қостым.
Ұсынылатын баға: Бұзушылық болуы мүмкін.
Құрал жоқ мақала мен қате бетті жиі ұсынады. Ашпаған дереккөзді тізімге қою — бұрмаланған дәйексөз.
Қысқа тексеру
Күмәніңіз бар ма?
Лиганың жария постері. QR-код лига материалының бір бөлігі. Университеттің жеке жедел желісі ретінде ұсынылмайды: сұрақты төмендегі форма арқылы қалдырыңыз.
Кеңес
Академиялық адалдық бойынша сұрақ қою
Плагиат, дәйексөз, бағалау, жасанды интеллект немесе басқа академиялық жағдай бойынша сұрағыңыз бар ма?
Жиі сұрақтар
Жиі қойылатын сұрақтар
Плагиат деген не?
Бөтен мәтінді, идеяны, суретті немесе кодты дереккөзсіз өз жұмысың деп тапсыру. Сөзді сәл өзгерту дереккөзді алмастырмайды.
Дәйексөзді қалай дұрыс көрсету керек?
Сөзбе-сөз үзіндіні тырнақшаға алып, авторды, жұмысты және бетті немесе сілтемені көрсетіңіз. Өз сөзіңізбен жазсаңыз да идеяның дереккөзі қалады. Оқытушы қандай стиль сұраса, соны ұстаныңыз.
Өз жұмысымды қайта пайдалануға бола ма?
Тек оқытушы рұқсат етсе. Бұрын бағаланған мәтінді жаңа тапсырмаға үнсіз өткізу өз жұмысыңды қайта тапсыру болып саналуы мүмкін.
ChatGPT қолдануға бола ма?
Тапсырмаға байланысты. Кейбір жұмыста идея мен тілді тексеруге болады, емтихан мен өзіндік жұмыста тыйым болуы мүмкін. Алдымен шартты оқыңыз.
ЖИ қолданғанымды көрсету керек пе?
Оқытушы немесе тапсырма соны сұраса — иә. Қай құрал қай қадамда көмектескенін қысқа жазыңыз.
Басқа студентке көмектесу бұзушылық болып санала ма?
Түсіндіру — жоқ. Оның орнына жұмыс жазып беру, дайын жауап жіберу немесе емтиханда көмектесу — иә, бұзушылық болуы мүмкін.
Топтық тапсырмалар қалай орындалуы тиіс?
Әркім тапсырмада жазылған өз үлесін жасайды. Біреудің бөлімін басқа адам толық жазса, ол үлес жасырылады.
Академиялық адалдық бұзылған жағдайда не болады?
Салдар тапсырма мен университеттің қолданыстағы тәртібіне байланысты: жұмысты қайтару, бағаны қайта қарау немесе тәртіптік шара. Бұл бет нақты жаза мөлшерін белгілемейді.
Бағалаумен келіспесем не істеуім керек?
Алдымен өлшем бойынша оқытушыдан түсіндірме сұраңыз. Дау қалса, осы беттегі форма арқылы жағдайды жазыңыз. Жеке шешімді беттің өзі шығармайды.
Ғылыми жұмыста авторлық қалай анықталады?
Зерттеуге нақты үлес қосқан адам автор болады. Тек есім қосу немесе үлес қосқан адамды алып тастау авторлықты бұзады.
Бұл сөзге сай сұрақ жоқ.
Академиялық адалдық — университет қауымдастығының ортақ жауапкершілігі.
Ереже бір адамды ұстау үшін емес, диплом мен ғылымға сенімді сақтау үшін керек. Күмәніңіз болса, жұмысты өткізбес бұрын сұраңыз.